Wiosna - ach to ty! [FILM] - Magazyn Kaszuby
Obudzony ze snu zimowego kowal bezskrzydły (Pyrrhocoris apterus), zdjęcie zrobione 28.02.2017. Fot. archiwum autora.

Wiosna – ach to ty! [FILM]

Tekst i zdjęcia: Marcin Wilga

Wiosna – ach, to ty!

Marek Grechuta

W okresie zimy, zwłaszcza srogiej – kiedy panują niskie temperatury, a wokół zalega gruba warstwa śniegu – wszyscy marzymy o wiośnie, o cieple i dłuższych słonecznych dniach.

Astronomiczna wiosna rozpocznie się w dzień równonocy wiosennej, co oznacza, że zarówno dzień, jak i noc będą trwać tyle samo; promienie słoneczne padają wówczas prostopadle na równik. Od tego momentu dzień będzie się stopniowo wydłużał jeszcze przez trzy miesiące. W tym roku astronomiczny początek wiosny rozpocznie się 20 marca – punktualnie o godzinie 11:29.

A jak reaguje świat natury na koniec zimy? Po czym to poznać? Jest wiele symptomów wskazujących na powrót wiosny, wystarczy poobserwować wybrane gatunki roślin i zwierząt. Dotyczy to także i grzybów.

Na przykład – wyższe temperatury w lutym tego roku sprawiły, że pojawiły się już owocniki przepięknego mrozoodpornego gatunku grzyba – czarki austriackiej (Sarcoscypha austriaca).

Owocniki wspomnianego grzyba mają kształt miseczki z intensywnie szkarłatnym tudzież karminowym wnętrzem; rzadko swoimi rozmiarami przekraczają średnicę 5 cm. Wyrastają głównie w lasach łęgowych, na leżącym drewnie kilku gatunków drzew, m.in. wierzby szarej, olszy szarej oraz klonu zwyczajnego; pod względem ekologicznym czarka ta należy zatem do saproksylobiontów (ksylon – to po grecku drewno, a saprotrof, inaczej saprobiont – to organizm odżywiający się martwą materią organiczną). Gdy drewno dodatkowo porastają mchy, tworzy się prawdziwa wczesnowiosenna barwna kompozycja. W latach 2004-2014 gatunek ten podlegał ochronie ścisłej. Liczne doniesienia o nowych stanowiskach czarki w Polsce, świadczące, że nie jest ona gatunkiem zagrożonym, spowodowały skreślenie jej z listy grzybów specjalnej troski.

Spośród wczesnowiosennej flory pierwszeństwo na pewno należy się oczarowi japońskiemu (Hamamelis japonica). Już z samej nazwy można się domyślić, że to obcy gatunek introdukowany do naszych parków i ogrodów. Jest krzewem tudzież małym drzewem do ok. 3 m wysokości. Kwitnie od stycznia do marca. Kwiaty są intensywnie żółte z purpurowo zabarwionym wnętrzem; nie są wrażliwe na przymrozki. W wierzeniach ludowych oczar zaliczany jest do roślin czarnoksięskich. Powodem tej kwalifikacji jest owoc – czarna torebka, która wyrzucana jest na pewną odległość w wyniku eksplozji (zjawisko autochorii).

 

Z rodzimych wcześnie kwitnących roślin należy wymienić wawrzynka wilczełyko (Daphne mezereum). Nazwę łacińską nadał mu słynny szwedzki botanik Karol Linneusz, dopatrzywszy się podobieństwa jego owoców do lauru. Według mitologii greckiej w laur została zamieniona przez Geę rusałka Daphne, która dzięki temu uwolniła się od miłosnych natręctw boga Apolla…

Wawrzynek wilczełyko jest krzewem do ok. 130 cm wysokości. Rośnie w lasach, gdzie podlega częściowej ochronie, a jego mocno pachnące kwiaty pojawiają się zwykle już pod koniec marca. Owocem jest czerwony pestkowiec.

Według kroniki księdza Jana Krzysztofa Kluka (1739-1796), dawni karczmarze dodawali owoce wawrzynka do piwa. W ten sposób podnosili „moc” tego napitku, jednak… Nie wszyscy degustatorzy tak przyrządzonego trunku przeżywali z powodu toksycznych substancji zawartych w tym „dodatku”. Wawrzynek należy bowiem do roślin trujących – zawiera toksyczne glikozydy: dafninę i dafnetynę, oraz drażniącą żywicę mezereinę.

Dowodem powrotu wiosny jest również aktywność niektórych owadów, np. jednocentymetrowego pluskwiaka różnoskrzydłego kowala bezskrzydłego, inaczej dwuplamka (Pyrrhocoris apterus). Często występuje on w gromadach, w których można wyodrębnić osobniki dojrzałe (imago) oraz larwy. Najczęściej opanowuje lipy i żywi się jej nasionami, potrafi także spożywać martwe owady i ślimaki. W tym roku pluskwiaki te są już od tygodnia aktywne, czego dowodem jest zamieszczona poniżej fotografia.

Obudzony ze snu zimowego kowal bezskrzydły (Pyrrhocoris apterus), zdjęcie zrobione 28.02.2017. Fot. archiwum autora.

Obudzony ze snu zimowego kowal bezskrzydły (Pyrrhocoris apterus), zdjęcie zrobione 28.02.2017. Fot. archiwum autora.

To tylko wybrane dowody świadczące o zbliżaniu się wiosny. Niech skłonią nas do wiosennych spacerów oraz wpłyną pozytywnie na nasze samopoczucie.

Pozdrawiam wszystkich poszukiwaczy tegorocznej wiosny. Borsuk.

***

Odgłosy wiosny – film (8 marca 2016 roku)

To również cię zainteresuje...